Bí kíp trong cách làm bài môn Văn hiệu quả, đạt điểm cao năm 2026

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra định hướng về phát triển năng lực - phẩm chất - quan điểm - mục tiêu giáo dục nên đã dẫn đến những thay đổi cơ bản trong nội dung cũng như phương pháp giảng dạy, trong đó có cả công tác kiểm tra - đánh giá - thi cử.

Cấu trúc đề Ngữ văn thi THPT thay đổi khi theo Chương trình Giáo dục 2018

>>>> Click ngay: Danh sách các trường xét tuyển học bạ ở TPHCM năm 2026

Đối với những em 2K8 sắp sửa bước vào kỳ thi THPT 2026 với rất nhiều thay đổi bắt đầu từ năm 2025 thực hiện theo đúng quan điểm - mục tiêu của Chương trình Giáo dục 2018. Riêng đối với môn thi Ngữ văn sẽ có những thay đổi cơ bản trong quy cách thi cử so với những năm trước đó. Cụ thể:

Những năm trước đề thi kiểm tra về khả năng học thuộc lòng - hiểu chuẩn kiến thức về giá trị nội dung cũng như nghệ thuật đối với từng tác phẩm văn học ở trong chương trình SGK đã được thầy/ cô giảng dạy - các em ghi chép, học thuộc, sau đó trả bài cho thầy/ cô càng đủ - đúng - càng đạt điểm cao.
Nhưng bắt đầu từ năm 2025, đề văn sẽ dùng ngữ liệu đọc hiểu và nghị luận sẽ là những tác phẩm văn học ở ngoài chương trình SGK. Đây chính là kết quả của quá trình đổi mới dạy - học môn Ngữ văn ở trong trường phổ thông, khi đã thông qua những tác phẩm đọc ở trong SGK Ngữ văn. Theo đó, phía người dạy có nhiệm vụ cung cấp cho người học hệ thống kiến thức thể loại và tiếng Việt, hình thành kỹ năng đọc hiểu - cảm thụ - bàn luận,... những vấn đề về văn chương và cuộc sống. Khi đã làm chủ được kiến thức - kỹ năng, học sinh sẽ thể hiện được năng lực độc lập để tự mình khám phá - cảm nhận - bàn luận về từng giá trị nội dung - nghệ thuật của bất cứ tác phẩm văn học nào nằm ngoài SGK theo yêu cầu của đề thi.

Chia sẻ bí quyết làm bài thi môn Ngữ văn đạt điểm cao

Trước những thay đổi lớn đó, trước khi kỳ thi THPT diễn ra các em cần phải cân nhắc đến những hành trang kiến thức tiếng Việt, kiến thức thể loại, hệ thống kỹ năng đã được trang bị và ôn luyện, đặc biệt hãy chuẩn bị tâm thế tốt nhất để luôn tự tin - bình tĩnh để giành chiến thắng.

Trước tiên, các em hãy tự kiểm tra lại hệ thống kiến thức - kỹ năng nhằm đáp ứng được từng kiểu loại câu hỏi theo cấu trúc - định dạng đề thi (tham khảo đề thi chính thức môn Ngữ văn của năm 2025) với 2 phần: Phần đọc hiểu - Phần viết. Ngữ liệu phần Đọc hiểu cũng chính là nội dung bàn luận ở trong phần Viết có liên quan đến 1 trong 3 văn bản: Văn bản nghị luận, văn bản văn học, văn bản thông tin khi đó các em hãy ôn lại toàn bộ các kiến thức thể loại cơ bản, đáp ứng yêu cầu của những câu hỏi ở phần Đọc hiểu hoặc yêu cầu phân tích/ bàn luận ở trong phần Viết.

Những kiến thức thể loại cơ bản cần phải chú ý trong truyện kể như người kể chuyện, ngôi kể, điểm nhìn,... trong thơ trữ tình sẽ là nhân vật trữ tình, hình ảnh thơ, thể thơ,....Ở trong văn nghị luận là luận điểm, luận đề, những yếu tố bổ trợ như miêu tả, thuyết minh,... Một số các thao tác lập luận như bình luận - chứng minh - bác bỏ,... Trong văn bản thông tin sẽ là phần mở đầu, những phương tiện phi ngôn ngữ, trình tự sắp xếp thông tin, dữ liệu,...

1. Đối với phần Đọc hiểu

Sẽ có ít nhất một câu hỏi về tiếng Việt và phần nghị luận văn học cũng có đối tượng là văn bản ngôn từ, khi đó kiến thức tiếng Việt chính là các nội dung quan trọng ở trong hành trang của các em.

Lấy ví dụ minh họa: Cách giải nghĩa từ ngữ, nhất là từ Hán Việt, một số những biện pháp tu từ như nhân hóa, so sánh, hoán dụ, ẩn dụ, đối điệp, nghịch ngữ, nói mỉa, liệt kê,... Biện pháp tăng tính khẳng định, phủ định,...

Ở phần Đọc hiểu sẽ gồm có ngữ liệu đọc hiểu ngoài SGK và có 5 câu hỏi đọc hỏi sắp xếp theo ba cấp độ nhận thức khác nhau: nhận biết - thông hiểu - vận dụng. Theo đó, các em hãy nhận ra được từng dấu hiệu - từng kiểu loại câu hỏi, từ đó có được phương pháp trả lời phù hợp và lưu ý tránh thừa hoặc thiếu.

Ví dụ minh họa: 2 cầu đầu thường sẽ là câu hỏi nhận biết thông thường yêu cầu đặc điểm hình thức của văn bản như nhân vật trữ tình/ thể thơ/ ngôi kể/ điểm nhìn/ người kể chuyện,... hoặc yêu cầu tìm các chi tiết thuộc về nội dung văn bản. Trong khi làm bài thi, các em cần đọc kỹ ngữ liệu, vận dụng kiến thức thể loại, kỹ năng đọc hiểu nhằm xác định đúng đặc điểm hình thức văn bản hoặc chi tiết từng nội dung văn bản, lưu ý không phân tích diễn giải.

Câu hỏi thông hiểu sẽ yêu cầu giải thích quan niệm, khái niệm, nêu cách hiểu một ý thơ, lời thoại,... phân tích giá trị của biện pháp tu từ, công dụng của việc dùng từ ngữ - hình ảnh ở trong văn bản,... Cũng tùy vào yêu cầu câu lệnh, mọi người hãy giải thích nghĩa bóng/ nghĩa đen/ nghĩa ẩn dụ,... của hình ảnh/ từ ngữ/ hoặc căn cứ vào nội hàm ý nghĩa của lời thoại, câu thơ, ý kiến, quan niệm nhằm giải thích sâu sắc, thấu đáo, thuyết phục hoặc vận dụng kiến thức tiếng Việt,... Từ đó, phân tích giá trị biểu đạt - giá trị biểu cảm của từng biện pháp tu từ hoặc các hình ảnh, từ ngữ,...

Câu hỏi vận dụng thông thường sẽ yêu cầu thể hiện suy nghĩ, cảm xúc, đặc biệt là quan điểm cá nhân trước một nhận định/ thông điệp/ vấn đề đặt ra ở trong văn bản đọc hiểu. Dạng câu hỏi yêu cầu thể hiện suy nghĩ, cảm xúc về một sự việc, hiện tượng,... Vì vậy, các em hãy trả lời ngắn gọn, chân thành, trung thực từng suy nghĩ, cảm xúc cá nhân, tránh hô khẩu hiệu, khuôn mẫu,...

Gặp những dạng câu hỏi “Anh/chị có đồng tình…?/ Vì sao”, các em hãy xác định đúng quy nghĩ, nhận thức của mình nhằm bàn luận sao cho chặt chẽ - thấu đáo. Có thể hoàn toàn đồng tình/ không đồng tình, quan trọng nhất là trả lời câu hỏi “Vì sao?” với lập luận chặt chẽ - thuyết phục - trung thực.

2. Đối với phần Viết

Câu viết đoạn văn Nghị luận xã hội hãy lưu ý đến hai yêu cầu về nội dung - hình thức của đoạn văn, cụ thể:

Yêu cầu về nội dung: chỉ nghị luận một khía cạnh, một bình diện của vấn đề (nguyên nhân - ý nghĩa - hậu quả - giải pháp,...). Lưu ý, không biến đoạn văn thành bài văn thu nhỏ với toàn bộ từng khía cạnh của vấn đề,
Yêu cầu về hình thức: hãy viết đúng cấu trúc đoạn, đúng dung lượng sát với yêu cầu của đề thi.

Câu viết đoạn nghị luận văn học sẽ yêu cầu trình bày cảm nhận/ phân tích một giá trị nào đó về nội dung/ nghệ thuật của văn bản. Khi viết các em hãy lưu ý một số điểm như sau:

Giá trị nội dung luôn thể hiện thông qua đặc sắc của hình thức nghệ thuật;
Giá trị nghệ thuật chính là khả năng biểu hiện sâu sắc - tinh tế nội dung, vì vậy dù vấn đề nghị luận ở trong văn bản chỉ là một giá trị cụ thể.

Bài văn nghị luận xã hội các em hãy xác định đúng vấn đề nghị luận theo yêu cầu của đề thi đưa ra, triển khai hệ thống luận điểm mạch lạc - logic với từng lý lẽ chặt chẽ và đưa ra bằng chứng thuyết phục. Theo đó, các em hãy triển khai một số các ý chính như sau: Giải thích khái niệm - quan niệm - bàn luận với từng nội dung như biểu hiện - nguyên nhân - đánh giá - giải,... Mở rộng vấn đề, trao đổi với những ý kiến hoặc quan điểm trái chiều,...

* Đối với bài văn nghị luận văn học

Phần mở bài: giới thiệu khái quát tác giả (vị trí - phong cách nghệ thuật), tác phẩm (xuất xứ, giá trị), vấn đề nghị luận (hãy theo yêu cầu câu lệnh ở trong đề thi).
Phần thân bài: nêu khái quát về vai trò - vị trí của nhân vật/ đoạn trích trong chủ đề chung/ cảm hứng chủ đạo của tác phẩm. Tiếp đến, hãy tập trung vào nội dung cảm nhận/ phân tích… nhân vật/ đoạn tích,... theo yêu cầu của đề.
- Lưu ý: Triển khai hệ thống ý phải phù hợp hướng đến vấn đề nghị luận chung, quá trình phân tích, cảm thụ cần bám sát với đặc trưng thể loại - đoạn văn cần phân tích giá trị nội dung thông qua từng đặc sắc nghệ thuật chuyển tải nội dung.
Phần kết bài: khẳng định tài năng - sự đóng góp của tác giả, tác phẩm với văn học và cuộc sống con người.

Đối với phần Viết, cho dù đoạn/ bài văn, nghị luận xã hội/ nghị luận văn học thì điều quan trọng nhất là xác định đúng yêu cầu nghị luận. Tiếp đến cần phác sơ lược hướng triển khai nội dung nghị luận, mục đích quá trình làm bài không sơ sài/ lan man, bị thiếu ý. Ở phần Nghị luận xã hội nếu thể hiện cái tôi một cách sắc sảo, bản lĩnh - trung thực, thì phần Nghị luận văn học rất cần đến khả năng cảm nhận, phân tích sâu sắc và tình cảm chân thành.

Trên đây là những bí quyết trong cách làm bài môn Văn hiệu quả, đạt điểm cao năm 2026. Hy vọng những bí kíp này sẽ giúp bạn tự tin hơn khi bước vào kỳ thi và phát huy tối đa khả năng của bản thân. Chúc bạn ôn tập hiệu quả và đạt được kết quả như mong đợi trong môn Ngữ văn!

Trường Cao Đẳng Y Dược Sài Gòn tổng hợp